De principes van equity zijn gebaseerd op het natuurrecht en zijn fundamentele juridische regels binnen het Engelse common law-systeem om rechtvaardigheid te bevorderen in gevallen waarin de rigide toepassing van het positief recht: common law oneerlijke of onrechtvaardige resultaten zou opleveren. Deze principes zijn bedoeld om aanvulling te bieden op het common law-systeem, dat soms te streng of inflexibel kan zijn.
Het civilrecht kent gelijkaardige concepten.
In het civil law-systeem (continentaal recht) EU, bestaat er geen equivalent van het equity-principe zoals dat in het common law-systeem wordt toegepast. Echter, bepaalde concepten en mechanismen binnen het civil law-systeem dienen een vergelijkbaar doel, namelijk het waarborgen van rechtvaardigheid en eerlijkheid in juridische kwesties. Hieronder worden enkele van deze concepten toegelicht:
- Billijkheid (“Equity”) in het Civil Law-systeem
– Rechtsbeginselen: In civil law-systemen wordt rechtvaardigheid bereikt door middel van algemene rechtsbeginselen, zoals de redelijkheid en billijkheid. Deze beginselen spelen een belangrijke rol bij de interpretatie en toepassing van het recht, en kunnen door rechters worden gebruikt om een evenwichtige en eerlijke beslissing te nemen.
– Codificatie: Anders dan in het common law-systeem, waar equity zich ontwikkelde als een aparte rechtsvorm, zijn de beginselen van rechtvaardigheid en billijkheid in civil law-systemen vaak gecodificeerd in wetboeken, zoals het Burgerlijk Wetboek (BW) in Nederland. Deze codificatie zorgt voor een meer gestandaardiseerde en voorspelbare toepassing van rechtvaardigheidsprincipes.
- Redelijkheid en Billijkheid
– Algemene Normen: Het begrip “redelijkheid en billijkheid” is in civil law een sleutelprincipe. In Nederland bijvoorbeeld, stelt artikel 6:248 van het Burgerlijk Wetboek dat overeenkomsten niet alleen door de letter van de wet worden beheerst, maar ook door wat redelijkheid en billijkheid vereisen. Dit principe kan worden gebruikt om strikte naleving van contractuele bepalingen aan te passen als deze onredelijk of onbillijk zouden zijn in de gegeven omstandigheden.
– Contractenrecht: In contractenrecht kan een beroep worden gedaan op de redelijkheid en billijkheid om onredelijke voorwaarden te matigen of contractuele verplichtingen aan te passen.
- Vormvrijheid en Aanvullend Recht
– Flexibiliteit: Hoewel civil law-systemen vaak meer gestructureerd en formeel zijn dan common law-systemen, bevatten ze ook regels die rechters een zekere mate van flexibiliteit bieden. Dit kan inhouden dat rechters beslissingen kunnen nemen die afwijken van strikte wettelijke bepalingen als dat nodig is om rechtvaardigheid te waarborgen.
– Aanvullend Recht: In het civil law-systeem wordt onderscheid gemaakt tussen dwingend recht (waarvan niet kan worden afgeweken) en aanvullend recht (dat slechts van toepassing is als partijen niets anders zijn overeengekomen). Dit biedt partijen en rechters de ruimte om in individuele gevallen naar een rechtvaardige oplossing te zoeken.
- Gelijkheid en Rechtvaardigheid
– Grondrechten: In veel civil law-systemen spelen grondrechten een belangrijke rol bij het waarborgen van rechtvaardigheid. Grondwettelijke bepalingen kunnen worden ingeroepen om oneerlijke wetgeving of handelingen van de overheid te corrigeren.
– Rechterlijke Interpretatie: Rechters in civil law-systemen hebben de mogelijkheid om wetten te interpreteren op een manier die rechtvaardig en redelijk is, zelfs als de wet zelf dat niet expliciet voorschrijft.
Hier zijn enkele van de belangrijkste principes van equity:
- Equity volgt het recht (“Equity follows the law”)
– Dit principe stelt dat equity de regels van het positief recht (common law) respecteert en volgt, behalve in gevallen waar strikte naleving van deze wetgeving, zou leiden tot onrechtvaardigheid. Equity corrigeert het recht, maar vernietigt het niet.
- Wie om equity vraagt, moet met schone handen komen (“He who comes to equity must come with clean hands”)
– B Een persoon die rechtvaardigheid zoekt in een rechtbank van equity moet zelf eerlijk en rechtvaardig hebben gehandeld. Als de persoon zelf onrechtmatig heeft gehandeld in verband met de zaak, kan hem of haar het recht worden ontzegd om een beroep te doen op de equitable remedies.
- Equity behandelt als gedaan wat gedaan moest zijn (“Equity regards as done that which ought to be done”)
– Dit principe houdt in dat equity situaties behandelt alsof de verplichtingen die door partijen zijn overeengekomen al zijn uitgevoerd, zelfs als dat nog niet het geval is. Dit wordt vaak toegepast bij contracten, waar een partij bijvoorbeeld verplicht is om een actie uit te voeren, en de rechtbank kan handelen alsof die actie al is uitgevoerd.
- Equity zoekt naar de intentie, niet naar de vorm (“Equity looks to the intent rather than the form”)
– B Equity richt zich op de werkelijke bedoeling van de partijen in een overeenkomst, in plaats van strikt de letterlijke formuleringen of formele structuren te volgen. Dit principe helpt voorkomen dat technische details de rechtvaardigheid belemmeren.
- Equity is gelijk voor iedereen (“Equity is equality”)
– In situaties waarin er geen duidelijke aanwijzingen zijn over hoe activa of rechten moeten worden verdeeld, neigt equity naar een gelijke verdeling. Dit principe is vooral van toepassing in zaken als de verdeling van eigendom bij overlijden zonder testament.
- Equity zal geen vergeefse daden ondersteunen (“Equity will not suffer a wrong to be without a remedy”)
– Waar common law geen passende remedie biedt voor een fout, zal equity een remedie ontwikkelen. Dit principe is de basis voor de ontwikkeling van vele equitable remedies zoals injunctions (bevelen) en specific performance (specifieke uitvoering van contractuele verplichtingen).
- Gelijke remedies voorkomen elkaar (“Where the equities are equal, the first in time prevails”)
– Wanneer twee partijen een gelijk recht hebben onder equity, zal de partij die het eerst haar recht heeft gevestigd (bijvoorbeeld door een contract te sluiten of een recht te registreren) de voorkeur krijgen.
- Equity geeft prioriteit aan wezenlijke rechtvaardigheid boven formele technische details (“Equity will not aid a volunteer”)
– Dit principe betekent dat equity geen voordeel zal verlenen aan iemand die geen juridische of morele verplichting heeft om iets te doen, zoals een persoon die vrijwillig iets doet zonder recht of belang in de zaak.
- Gelijkheidsbeginsel (“Equity acts in personam”)
– Equity richt zich op persoonlijke verantwoordelijkheid en treft maatregelen tegen de persoon, in plaats van tegen het eigendom. Dit betekent dat een equitable remedie vaak een verplichting oplegt aan een specifieke persoon om iets te doen of te laten.
- Geen onredelijke vertragingen (“Delay defeats equity”)
– Een persoon die te lang wacht om een beroep te doen op equity, zonder goede reden voor de vertraging, kan zijn recht verliezen. Dit principe moedigt aan om tijdig actie te ondernemen wanneer men meent dat een recht is geschonden.
