De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is als zodanig niet juridisch bindend, maar algemeen wordt aangenomen dat inmiddels een groot deel van de inhoud ervan juridisch bindend is geworden doordat het deel is gaan uitmaken van het internationaal gewoonterecht.
Rechten die mensen hebben
Mensenrechten zijn er om mensen te beschermen tegen de macht van de staat en moeten ieder mens een waardig bestaan bieden. Rechten die mensen hebben zijn bijvoorbeeld het vrijelijk uiten van een mening, het belijden van een godsdienst naar keuze, het recht niet te worden gefolterd (de zogenoemde klassieke grondrechten). Maar ook hebben mensen recht op onder meer onderdak, privacy, onderwijs en eten.
Mensenrechten zorgen ervoor dat staten zich in sommige gevallen moeten onthouden van bepaalde handelingen – negatieve verplichtingen – en in andere gevallen actief moeten optreden – positieve verplichtingen. De mensenrechten vormen de basis voor alle wetgeving en al het beleid van de overheid op nationaal en op internationaal niveau.
Klachten
Het ministerie van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het buitenlands mensenrechtenbeleid. De Directie Juridische Zaken (DJZ) is verantwoordelijk voor de internationaalrechtelijke aspecten daarvan. Die spelen zich voor een groot gedeelte af op het terrein van de VN en de Raad van Europa. Zo kunnen burgers daar klachten indienen tegen een lidstaat. De lidstaten zelf moeten reageren op die klachten en gevolg geven aan gegrond verklaarde klachten.
De instanties die de klachten behandelen zijn met name het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, het Europees Comité voor Sociale Rechten en de negen comités die toezicht houden op de naleving van de negen VN‑mensenrechtenverdragen. Deze VN‑mensenrechtenverdragen bevatten een nadere uitwerking van de in de algemene mensenrechtenverdragen opgenomen mensenrechten.
Rapportages
Sinds het begin van de eeuw rapporteert de minister van Buitenlandse Zaken jaarlijks aan het parlement over internationale mensenrechtenprocedures tegen Nederland.
Daarnaast moeten lidstaten veelvuldig aan internationale instanties rapporteren over hun nationale mensenrechtensituatie. DJZ coördineert voor het gehele Koninkrijk de rapportages onder de VN mensenrechtenverdragen.
Zie ook
Uitspraken EHRM, HUDOC – European Court of Human Rights
College voor de Rechten van de Mens
UNHCR, The UN Refugee Agency
Als je in België of Spanje woont en je wilt een klacht indienen tegen de staat wegens schending van je mensenrechten, zijn er verschillende stappen en instanties die je kunt benaderen. Dit proces kan variëren afhankelijk van het type mensenrechtenprobleem en de omstandigheden, maar hieronder is een overzicht van de belangrijkste mogelijkheden:
1. **Nationale Remedies Uitputten**
Voordat je een klacht kunt indienen bij internationale instanties, moet je eerst gebruikmaken van alle juridische middelen in jouw land. Dit betekent dat je je zaak moet voorleggen aan de rechtbanken of autoriteiten in België of Spanje. Deze stap is essentieel omdat internationale organen meestal alleen klachten behandelen als nationale procedures niet hebben geleid tot een bevredigende oplossing.
In België:
– Je kunt een klacht indienen bij het **Grondwettelijk Hof** als je van mening bent dat een wet jouw rechten schendt.
– Bij schending van fundamentele rechten door een overheid kan je ook een beroep doen op de **Raad van State** of de **gewone rechtbanken**.
– Voor specifieke klachten kun je terecht bij het **Mensenrechteninstituut** of de **Ombudsman**.
In Spanje:
– Je kunt naar het **Tribunal Constitucional** (Grondwettelijk Hof) voor zaken waarin je fundamentele rechten geschonden zijn.
– Ook zijn er gespecialiseerde ombudspersonen, zoals de **Defensor del Pueblo**, waar je klachten kunt indienen over schendingen door de overheid.
2. **Internationale Klachten**
Indien nationale procedures zijn uitgeput en je geen bevredigende oplossing hebt gevonden, kun je een klacht indienen bij internationale instanties:
a) **Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)**
– Dit hof behandelt klachten van individuen tegen een lidstaat van de Raad van Europa (waar België en Spanje lid van zijn) over schending van rechten uit het **Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens**.
– Vereisten:
– Je moet eerst alle nationale rechtsmiddelen hebben uitgeput.
– Je klacht moet binnen **6 maanden** na de laatste nationale beslissing worden ingediend.
– De schending moet betrekking hebben op rechten zoals vrijheid van meningsuiting, recht op een eerlijk proces, of bescherming tegen discriminatie.
– Procedure:
– Je dient een klacht in via een officieel formulier dat beschikbaar is op de website van het EHRM.
b) **VN-Comités**
– Bij schending van rechten uit VN-verdragen kun je een klacht indienen bij de relevante VN-comités, zoals:
– Het **Mensenrechtencomité** (ICCPR)
– Het **Comité tegen Foltering** (CAT)
– Het **Comité voor de Rechten van het Kind** (CRC)
– Voor sociale rechten: het **Europees Comité voor Sociale Rechten**.
– Vereisten:
– De staat moet partij zijn bij het betreffende verdrag én de bevoegdheid hebben erkend om individuele klachten te behandelen.
– Nationale rechtsmiddelen moeten uitgeput zijn.
– Procedure:
– Klachten worden meestal schriftelijk ingediend via de procedures beschreven op de website van het VN-Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten (OHCHR).
3. **Bijstand en Ondersteuning**
– Je kunt juridische bijstand zoeken bij een **advocaat gespecialiseerd in mensenrechten**.
– In België kun je terecht bij organisaties zoals **Amnesty International België** of het **Mensenrechteninstituut**.
– In Spanje kun je hulp krijgen van organisaties zoals **Amnistía Internacional España** of de **Defensor del Pueblo**.
—
Praktische Tips:
– Verzamel zoveel mogelijk bewijs voor je klacht, zoals documenten, getuigenverklaringen en relevante correspondentie.
– Zorg dat je klacht volledig en gedetailleerd is, en geef duidelijk aan welke rechten zijn geschonden en waarom.
– Let op de deadlines voor het indienen van klachten, vooral bij het EHRM (6 maanden) en VN-comités (meestal een vergelijkbare termijn).
